طراحی فضای باغ و باغچه و باغ ویلا 1394/10/20

محوطه یک ساختمان به عنوان اولین فضایی که بازدید کننده درآن قدم می‌نهد از اهمیت بسزایی برخوردار است . خواه این ساختمان یکمدرسه باشد یا یک بیمارستان یا حتی فضای یکباغ و باغچهیاباغ ویلا.فردی که برای اولین بار وارد مکان می‌شود با هر نگاه درباره محیط اطراف خود قضاوت میکند . گیاهان درباغ و باغچهویاباغ ویلاجایگاه ویژه ای دارند ومهمترین عنصر بکار رفته در محیط می‌باشند. طراحی کاشت عبارت است از یک فرایند، یک هنر و در نهایت یک علم . فرایند کاشت گیاهان در محیطباغ و باغچهوباغ ویلااز یک مفهوم انتزاعی در ذهن طراح شروع شده و پس از ترکیب با نیازهای محیطی و موقعیت مکانی در نهایت به یک طرح کشت مناسب می‌انجامد. از آنجا که در طراحی کاشت گیاهان سه اصلزیبایی،عملکرد،اجراونگهداریمناسبی باید مد نظر قرار گیرد، می‌توان آنرا ترکیبی از علم و هنر طراح نیز دانست. اصول طراحی کاشت برای کاشت گیاهان از متد‌های مختلفی می‌توان تبعیت کرد . طراح محیطباغ و باغچهاز یک سو باید باخصوصیات اقلیمی و محیط زیستی منطقه از قبیل خاک و هیدرولژی و دما و بارش آشنا باشد و از سوی دیگر با خصوصیات فیزیولژیکی گیاهان مختلف تا بتواند بهترین گیاهان مناسب آن منطقه را بیابد . از سوی دیگر طراح کاشت باید با بکار بردن اصول زیبایی شناسی و قواعد فرم و بافت ورنگ ترکیب مناسبی ایجاد نماید که علاوه بر گیاهشناسی صحیح زیبا و دلپذیر باشد . بطور کلی می‌توان اصول زیر را برای طراحی کاشت در محوطه سازیباغ ویلادرنظر گرفت: ۱- اصل گزینش و نوع فضای سبز،باغ و باغچه،باغ ویلا اولین گام برای جهت دادن تفکر یک طراح برای ایجاد یک محوطه کاربری آن محیط است مثلا(باغ ویلایاباغ و باغچه).اینکه طراح بداند از کدام سبک و نوع باغسازی تبعیت خواهد کرد و این سبک را نیز باید بر اساس یک دلیل منطقی که می‌تواند عملکرد محوطه ، اقلیم منطقه، فرهنگ و... باشد ؛ انتخاب نماید . به عنوان مثال طراح برای محوطه یک ساختمان اداری سبک رسمی (formal) و برای یک مهد کودک سبک (informal)را انتخاب کرده و بر اساس آن نوع باغسازی را انتخاب می‌نماید. ۲- اصل انتخاب بهترین مقیاس گیاهان گیاهان را از لحاظ حداکثر رشد به چند دسته تقسیم می‌کنند . درختان بلند ، درختان متوسط ، درختان کوتاه ، درختچه‌ها ،پیچ‌ها ، گلها و گیاهان پوششی . اینکه با درنظر گرفتن سن بلوغ گیاه ، چقدر از سطح زمین فاصله خواهد گرفت ارتفاع نهایی رشد گیاه مشخص می‌شود. با شیوه هایی مانند هرس و کنترل ابیاری و کود دهی می‌توان این حداکثر رشد را تغییر داد. با درنظر گرفتن اینکه نهال ۱ متری کاشته شده در سالهای آینده درختی تنومند خواهد شد باید گیاهان را انتخاب و جا گذاری نمود . ۳- اصل تعریف قابلیت در طرح با تغییر نسبت مقیاس کشت به مقیاس معماری گاه هدف ما از طراحی خرد و کوچک جلوه دادن ساختمانها و تاکید بر طبیعتباغ و باغچهاست که اکثرا در سبکهای غیر رسمی و طبیعت گرا بکار می‌رود . و گاه احتیاج داریم بر ساختمان و بنای معماری تاکید کنیم و طبیعت را در برابر آن خرد و ناچیز جلوه دهیم که در محوطه بناهای تاریخی وآرامگاههای مقدس به چنین عملی احتیاج داریم .به عنوان مثال می‌توان در محوطه سازی یک شهرک مسکونی کاشت درختان بلند و گیاهکاری متراکم و نسبت زیاد فضای سبز نسبت به سطح زیربنای ساختمانها می‌تواند محیط خشک و سرد یک شهرک بتنی را به محوطه ای سر سبز و زیبا تبدیل نماید بر قیمت خانه‌های مجتمع بیفزاید وباعث آرامش و شادابی ساکنین شود . ولی همین عملکرد یعنی ایجاد یک فضای سبز پر دارو درخت و متراکم در کنار یک اثر باستانی مانند برج آزادی تا کید بر ساختمان را از بین برده و در نگاه اول دید را به خود متوجه می‌سازدو جلوه اثر را می‌زداید. از سوی دیگر برج در کنار یک گیاه بسیار کوتاه مانند چمن بلند‌تر و با ابهت‌تر جلوه میکند تا در کنار یک درخت چنار بلند قامت .بنابر این انتخاب مقیاس طولی و عرضی و ارتفاعی فضای سبز هوش و ذکاوت طراح را می‌طلبد که اقلیم و کاربرد و فرهنگ جامعه را بشناسد و درست تصمیم گیری نماید. ۳-اصل بزرگنمایی فضا با بهره گیری از فنون طراحی کاشت بزرگنمایی فضا را از طرق مختلفی می‌توان انجام داد . - از طریق قرار دادن درختان بلند در پس زمینه ، درختان متوسط قامت در میان زمینه و درختچه‌ها و گلها وگیاهان پوششی در پیش زمینه -از طریق قراردادن درختان با بافت نرم و سبک در پس زمینه و درختان متوسط بافت در میان زمینه و درختان بابافت خشن در پیش زمینه - قرار دادن رنگهای گرم در پیش زمینه و رنگهای سرد در پس زمینه ۵- اصل انطباق نیازهای گیاهان با شرایط محیطی در صورتی که این اصل رعایت نشود هزینه نگهداری به طور سر سام اوری بالا خواهد رفت و با این وجود نتیجه مطلوب بدست نخواهد آمد. ۶- اصل زمینه سازی طرح با عناصر موجود درمحیطباغ و باغچهیاباغ ویلا باید افق دید بیننده از همه جهات بررسی شود و آنچه در زمینه و انتهای دید او قرار می‌گیرد ازنظر طراح دور نماند . مثلا اگر انتهای طرح یک کوه در پس زمینه وجود دارد عناصر باید بر آن تاکید کنند تا دید به سوی کوه جلب شود و اگر ساختمانهای با جلوه بد در پس زمینه است گیاهان باید نظر بیننده را به سوی دیگر متوجه کنند یا منظر زشت را حتی المقدوربپوشانند. ۷- تعریف ارتفاع گیاهان و محل یابی کاشت آنان بر اساس نوع محیط مثلا درختان بلند مزاحم سیمهای برق نشوند و یا جلوی پنجره‌ها را نپوشانند و مانع ورود نور نشوند . یا بر درخت دیگر سایه نیاندازند .ومانع رشد درختان کوتاهتر نشوند. از دیگر اصولی که می‌توان بطور گذرا به آنان اشاره کرد: - طراحی معابر و ایجاد سادگی و زیبایی و کارایی در محل‌های عبور - بکار گیری درختچه هایی که جاذب حشرات نیستند در کنار پنجره‌ها - تنظیم طرح کاشت با توجه به دید کاربر از سمت پنجره‌ها ، درب ورود و یا از جانب خیابان - بهره گیری از خزاندارها به عنوان پس زمینه - بزرگنمایی ساختمانهای کوچک در پارکها - عدم تداخل محیط موثر درختان با یکدیگر - بهره گیری از خطوط شاخه‌های درختان - توجه به منظره چهار فصل محوطه - تغییر گیاهان پوششی در مناطق مختلف محوطه برای تعریف فضاها مراحل طراحی کاشت می‌توان برای فرایند طراحی کاشت گیاهان در محوطه ۸ مرحله در نظر گرفت مرحله اول . بررسی و سنجش سوابق تاریخی منطقه باغسازی هر کشور در هر دوره تاریخی متاثر از سبک معماری و فرهنگ مردمان آن دوران بوده است . این امر در جزییات مناطق و شهرها نیز با یکدیگر متفاوت است . می‌توان با بررسی تاریخی منطقه از بروز اشتباهات فاحش پیشگیری کرد . اشتباهاتی مانند کاشت افرای ژاپنی در محوطه هایی که سابقاباغایرانی بوده و احتیاج به باز زنده سازی دارد. مرحله دوم : تجزیه و تحلیلی محیطی اولین بار که برای بازدید محوطه مورد نظر برای طراحی می‌روید اظهار نظر در مورد طرح و گیاهان کار دشواری است . اما با یک نگاه عمیق به محوطه‌های کاشته شده مجاور منطقه می‌توان گیاهان مناسب برای محیط را به آسانی شناسایی کرد . اینکه در محوطه اطراف چه گیاهانی بکار رفته و استفاده ازکدام گیاه موفقیت امیز بوده بسیار مهم می‌باشد . مرحله سوم : انتخاب چند ایده بر اساس محتوای طرح ، برنامه طرح و تجزیه و تحلیلها گول اولین طرح و برداشت خود را خوردن اشتباهی است که انسان در بیشتر مراحل زندی خود انجام میدهد. اولین برنامه و ایده لزوما بهترین نیست . بهتر است چند طرح در نظر گرفته شود و از میان انها بهترین انتخاب گردد. مرحله چهارم : پرورش یکی از ایده‌ها و آفرینش یک طرح کامل مرحله پنجم : ترکیب بندی کلیه عناصر و ایجاد وحدت در تمام اجزای مصنوع و نامصنوع در طراحی کاشت مرحله ششم: توسعه و گسترش بستر گیاهی مرحله هفتم :کاشت گیاهان و اجرای عناصرباغ و باغچه،باغ ویلا مرحله نهایی:نگهداری منظر